୧. ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା (*) ଚିହ୍ନ ଦେବା
(୧) ‘ସାଦ୍ରି’ ଭାଷା କେଉଁ ଦୁଇଟି ଭାଷାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣରେ ସୃଷ୍ଟି ?
ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ / ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ (*)
(୨) କେଉଁ ମାସରେ ଜିତିଆ ପର୍ବ ପଡ଼ିଥାଏ ?
ଉତ୍ତର: ଆଶ୍ୱିନ (*)
(୩) ‘ଡମ୍କଚ୍’ ନୃତ୍ୟଟି କେଉଁ ମାସରୁ କେଉଁ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଠାରୁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ) (*)
(୪) ରାଞ୍ଚିର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ଲେଖକଙ୍କୁ କେଉଁ ଗୀତ ପରି ଲାଗୁଥିଲା ?
ଉତ୍ତର: ବୌଦ୍ଧଗାନ ଓ ଦୋହା (*)
(୫) ଦୁତିଆ ଓଷାଟି କାହାର ମଙ୍ଗଳ କାମନାପାଇଁ କିଏ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ମା’ ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ (*)
୨. ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳାଇବା
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
୧. ଜାୱା | ୪. ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା |
୨. ଅଙ୍ଗନାଇ | ୫. ଏକ ଗୀତ |
୩. କରମା ପର୍ବ | ୧. କରମା ଗଛର ଡାଳକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ |
୪. ଜିତିଆ | ୨. ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ଡାଳ ପୂଜା ହୁଏ |
୫. ସାଦରି | ୩. ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ମିଶାମିଶି |
୩. ମିଳିମିଶି ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛନ୍ତୁ (ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ - ✔)
ବାକ୍ୟ: ପର୍ବର ସାତ ଆଠ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା ହୋଇସାରିଥିବ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: କରମା ପର୍ବ ସମୟରେ କରମା ଡାଳ ପୋତା ହେବା ପରେ ଜୱା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ✔
ବାକ୍ୟ: ରାଞ୍ଚିର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ କ’ଣ ଏହିପରି ?
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: ବୌଦ୍ଧଗାନ ଓ ଦୋହାର ସଙ୍ଗୀତ ପରି ✔
ବାକ୍ୟ: ଏ ପର୍ବ ଭଉଣୀ କରେ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: କରମା ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ✔
ବାକ୍ୟ: କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମୀଠୁଁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ) ଯାକେ
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: ଡମ୍କଚ୍ ନୃତ୍ୟ ହୁଏ ✔
୪. ‘ଟିଏ’ ଏବଂ ‘ମାନେ’ ର ପ୍ରୟୋଗ
(୧) ଲୋକମାନେ ସାଧୁସନ୍ଥ ବାଣୀକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି
୫. ଭାବନାକୁ ଚିହ୍ନିବା
(୧) ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନେ ଏ ଜାୱାକୁ ମନେ କରନ୍ତି ଅତି ପବିତ୍ର... -> ଶ୍ରଦ୍ଧା / ପ୍ରେମ
(୨) ସେ ତାଳ ଆଉ ଧ୍ୱନି ଲୟରୁ ରାମନାମ ଶୁଣି ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା। -> ଶାନ୍ତି
(୩) ଋତୁର ଗୁଣକୁ ନେଇ, ସମୟର ମୁଡ୍କୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତର ଆବଶ୍ୟକତା... -> ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ
(୪) ଏହାକୁ ଚାଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ରଖି ଅତି ସୁନ୍ଦରଭାବେ ସଜାଇ ଦିଅନ୍ତି ବଣ ଫୁଲରେ... -> ସନ୍ତୋଷ
(୫) ହଁ-ହଁ ଏ ପର୍ବ ମା’ କରେ ପୁଅ ପାଇଁ। -> ଦୟା / କରୁଣା
୬. କାଳ (ସମୟ)ର ପରିଚୟ
(୧) ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହୋଇଗଲା। -> ଅତୀତ
(୨) ରାତିରେ ମାଦଲ ଶୁଣିବେ। -> ଭବିଷ୍ୟତ
(୩) ପୂଜା କାକୁଡ଼ିକୁ ଧରି ଝିଅମାନେ ଉଠନ୍ତି। -> ବର୍ତ୍ତମାନ
(୪) ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପଡ଼ିବ ଜିତିଆ ପର୍ବ। -> ଭବିଷ୍ୟତ
(୫) ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଆଖିବୁଜି ଭାବି ବସିଛନ୍ତି। -> ବର୍ତ୍ତମାନ
(୬) ଯଦୁପତି ନଟବର ବାଟ ଓଗାଳିଛନ୍ତି। -> ବର୍ତ୍ତମାନ
୭. ଡମ୍କଚ୍ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ
ସାଦରି ଭାଷା
ଲୋକନୃତ୍ୟ
ଲୋକସଙ୍ଗୀତ
ମାଦଲ
ରାଞ୍ଚି / ମୟୂରଭଞ୍ଜ
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମୀ
ସଂସ୍କୃତି
୧. ମୋ ବୁଝିବାରେ (ବହୁବିକଳ୍ପୀ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର)
(୧) ‘ସାଦ୍ରି’ ଭାଷା କେଉଁ ଦୁଇଟି ଭାଷାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣରେ ସୃଷ୍ଟି?
ଉତ୍ତର: ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ
(୨) କେଉଁ ମାସରେ ଜିତିଆ ପର୍ବ ପଡ଼ିଥାଏ?
ଉତ୍ତର: ଆଶ୍ୱିନ
(୩) ‘ଡମ୍କଚ୍’ ନୃତ୍ୟଟି କେଉଁ ମାସରୁ କେଉଁ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଠାରୁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ)
(୪) ରାଞ୍ଚି ରାଷ୍ଟ୍ରର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ଲେଖକଙ୍କୁ କେଉଁ ଗୀତ ପରି ଲାଗୁଥିଲା?
ଉତ୍ତର: ବୌଦ୍ଧଗାନ ଓ ଦୋହା
(୫) ଦୁତିଆ ଓଷାଟି କାହାର ମଙ୍ଗଳ କାମନାପାଇଁ କିଏ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ମା’ ପୁଅର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ
୨. ମିଳିମିଶି ଯୋଡ଼ିବା (‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ)
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ୧. ଅଙ୍ଗନାଇ | ୫. ଏକ ଗୀତ |
| ୨. କରମା ପର୍ବ | ୧. କରମା ଗଛର ଡାଳକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ |
| ୩. ଜିତିଆ | ୪. ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା |
| ୪. ସାଦରି | ୩. ଓଡ଼ିଆ ଓ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ମିଶାମିଶି |
| ୫. ଦୁତିଆ ଓଷା | ୨. ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ଡାଳ ପୂଜା ହୁଏ |
୩. ମିଳିମିଶି ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛନ୍ତୁ
ବାକ୍ୟ ୧: "ପର୍ବର ସାତ ଆଠ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା ହୋଇ ସାରିଥିବ।"
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: କରମା ପର୍ବ ସମୟରେ କରମା ଡାଳ ପୋତା ହେବା ପରେ ଜଓ୍ବା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ।
ବାକ୍ୟ ୨: "ରାଞ୍ଚିର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ କ’ଣ ଏହିପରି?"
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: ବୌଦ୍ଧଗାନ ଓ ଦୋହାର ସଙ୍ଗୀତ ପରି।
ବାକ୍ୟ ୩: "ଏ ପର୍ବ ଭଉଣୀ କରେ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ"
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: କରମା ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ।
ବାକ୍ୟ ୪: "କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମୀଠୁଁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ) ଯାକେ"
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: ଡମକଚ୍ ନୃତ୍ୟ ହୁଏ।
୪. ଗଦ୍ୟାଂଶର ଚର୍ଚ୍ଚା
(କ) “ଦେଖିଲି ଅପୂର୍ବ ଭଙ୍ଗୀ ସେ ନୃତ୍ୟର। ଶୁଣିଲି ଅଶ୍ରୁତ ସ୍ୱର ସେ କଣ୍ଠରୁ। ସେ ତାଳ ଆଉ ଧ୍ୱନି ଲୟରୁ ରାମ ନାମ ଶୁଣି ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।”
ଉତ୍ତର: ଲେଖକ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଯେଉଁ ସାଧାରଣ ନିଷ୍କାପଟତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଦେଖିବାକୁ ପାଇଛନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଛି
। କୌଣସି ଆଡ଼ମ୍ବର ନଥାଇ, କେବଳ କଣ୍ଠର ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ୱର ଓ ବାଦ୍ୟର ତାଳ-ଲୟ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବତ୍ ସ୍ମରଣ (ରାମ ନାମ) ରହିଥିବାରୁ ତାହା ଶୁଣି ମନରେ ସାତ୍ତ୍ବିକତା ଓ ପବିତ୍ରତା ଭରିଯାଏ ।
(ଖ) “ଋତୁର ଗୁଣକୁ ନେଇ, ସମୟର ମୁଡ଼କୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ନୃତ୍ୟ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତର ଆବଶ୍ୟକତା ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଜାଣି ନେଇ ପାରିଛି ନା କଅଣ !”
ଉତ୍ତର: ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରକୃତି ସହ ଓତପ୍ରୋତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ
। ବର୍ଷାର ଆଗମନ, ଶୀତର ଶୀତଳତା କିମ୍ବା ବସନ୍ତର ଆଗମନ ଆଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁର ସ୍ୱଭାବ ଓ ମଣିଷ ମନର ଭାବନାକୁ ନେଇ ସେମାନଙ୍କର ଅଲଗା ଅଲଗା ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ରହିଛି । ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ତାଳ ଦେଇ ନିଜ ଭାବପ୍ରକାଶ କରିବାର କଳା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିକଟରେ ସହଜାତ।
୫. ବିଷୟର ଚିନ୍ତନ
(କ) “କରମା ପର୍ବ। ଏ ପର୍ବ ଭଉଣୀଙ୍କର ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ନିଃସନ୍ତାନା ନାରୀମାନେ ପୁତ୍ର କାମନା ପାଇଁ। କୁମାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମନାସନ୍ତି ଭବିଷ୍ୟତ।”— ଏହି ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ କ’ଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛ? ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏଭଳି କିଛି ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ କି?
ଉତ୍ତର:
ଆଲୋଚନା: ଏହି ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ପାରିବାରିକ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ
। ପର୍ବପର୍ବାଣି କେବଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଶୁଭକାମନା କରିବା ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ପର୍ବ: ହଁ, ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ‘ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ’ ଓ ‘ଭାଇଜିଉନ୍ତିଆ’ ପାଳନ କରାଯାଏ। ସେହିପରି ନିଃସନ୍ତାନା ନାରୀ ଓ ପରିବାରର ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ‘ଷଷ୍ଠୀ ଓଷା’ ଏବଂ କୁମାରୀମାନେ ଭଲ ଭବିଷ୍ୟତ/ସ୍ୱାମୀ ପାଇବା ପାଇଁ ‘କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ଓ ‘ଖୁଦୁରୁକୁଣୀ ଓଷା’ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।
(ଖ) “ଋତୁର ଗୁଣକୁ ନେଇ, ସମୟର ମୁଡ଼କୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ନୃତ୍ୟ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତର ଆବଶ୍ୟକତା...” ଋତୁ ଅନୁସାରେ କାହିଁକି ପର୍ବ ପାଳନ ହୁଏ? ଏହା କ’ଣ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ? ଏମିତି ଋତୁଭିତ୍ତିକ କିଛି ପର୍ବ ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଳିତ ହୁଏ କି?
ଉତ୍ତର:
ଋତୁ ଅନୁସାରେ ପର୍ବ: କୃଷି ଓ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁସାରେ ମାନବ ମନୋଭାବ ବଦଳେ। ପ୍ରକୃତିକୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବା ପାଇଁ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ପର୍ବ ପାଳନ ହୁଏ।
ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ: ହଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ, ଯାହା ମାନବ ସହ ପ୍ରକୃତିର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ଋତୁଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ: ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ‘ରଜ ପର୍ବ’, ବର୍ଷା/ଶରତ୍ରେ ‘ନୂଆଖାଇ’ ଓ ‘ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା’, ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁରେ ‘ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି’ ଓ ‘ପୌଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା’ ଆଦି ପାଳିତ ହୁଏ।
(ଗ) “ପାଳନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନକୁ ଦୁଃଖର ଗନ୍ତାଘର ନକହି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ମନେ କରନ୍ତି।”— ଲେଖକ ଏପରି କହିବାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?
ଉତ୍ତର: ଲେଖକ କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଯେ ଜୀବନରେ କଷ୍ଟ ଓ ଅଭାବ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେସବୁକୁ ଭୁଲି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ବପର୍ବାଣି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ
। ପର୍ବପର୍ବାଣି ମଣିଷ ମନରୁ ନିରାଶା ଦୂର କରି ଆଶା, ଉତ୍ସାହ ଓ ସୁଖର ସଞ୍ଚାର କରେ।
(ଘ) “ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ନାମ। ଏ ଦୁଇ ନାମକୁ ଜପାମାଳି କରି ଭାରତ ବଞ୍ଚି ରହିଛି।” ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା:
ଉତ୍ତର:
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପର୍ବ: ରାମନବମୀ, ଦଶହରା (ରାମଲୀଳା)।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପର୍ବ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ, କାଳୀୟଦଳନ ଏକାଦଶୀ, ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା, ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (ଫଗୁ ଦଶମୀ), କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା।
(ଙ) “ପର୍ବର ସାତ ଆଠ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଓଦା ବାଲିରେ ଯଅ, ଧାନ, ଗହମ, ହରଡ଼ ପ୍ରଭୃତିର ବିହନ ବତୁରି ଗଜା ହୋଇ ସାରିଥିବ।” ପର୍ବ ସହିତ ଶସ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ କିଛି ପର୍ବର ନାମ:
ଉତ୍ତର: ପର୍ବ ଏବଂ ଶସ୍ୟ/ପ୍ରକୃତି ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ। ବିହନ ଗଜା ହେବା ବା ନୂତନ ଫସଲ ଅମଳ ହେବାକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାନି ପୂଜା କରାଯାଏ
। ଶସ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତି ଆଧାରିତ ପର୍ବ: ନୂଆଖାଇ, ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ, ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା, କରମା ପର୍ବ
।
୬. ଅନୁମାନ ଏବଂ କଳ୍ପନା
(କ) କଳ୍ପନା କର ତୁମେ ରାଞ୍ଚି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛ, ତୁମେ ସେଠାରେ କି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ?
ଉତ୍ତର: ମୁଁ ରାଞ୍ଚି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଲେ ସେଠାକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବା ସହ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି, ‘ସାଦ୍ରି’ ଭାଷା, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ‘ଜିତିଆ’/‘କରମା’ ପରି ପର୍ବପର୍ବାଣିକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖି ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି
।
(ଖ) କଳ୍ପନା କର ତୁମେ ସେହି ନାଚ ସ୍ଥାନରେ ଅଛ। ବାଦ୍ୟ ବାଜୁଛି। ତୁମେ ବାଦ୍ୟକୁ ଶୁଣି କ’ଣ ଅନୁଭବ କରୁଛ?
ଉତ୍ତର: ମାଦଲ ଓ ଢୋଲର ଗମ୍ଭୀର ତାଳ ଶୁଣି ମୋ ଶରୀରରେ ଏକ ଶିହରଣ ଖେଳିଯାଉଛି। ବାଦ୍ୟର ଛନ୍ଦ ଏତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯେ ମୋର ପାଦ ଆପେ ଆପେ ନାଚିବା ପାଇଁ ଉଠିପଡୁଛି।
(ଗ) କଳ୍ପନା କର ତୁମେ ଡମ୍କଚ୍ ନୃତ୍ୟ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଠିଆହୋଇ ନୃତ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଛ। ତାହା କିପରି ଲାଗିଲା?
ଉତ୍ତର: ଡମ୍କଚ୍ ନୃତ୍ୟର ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ, ଦଳଗତ ଏକତା ଏବଂ ମାଦଲର ତାଳେ ତାଳେ ଗୋଲ ହୋଇ ନାଚିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ। ଏହା ମୋତେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।
(ଘ) କଳ୍ପନା କର, ତୁମକୁ ପାହାଡ଼ ଘେରା ବଣ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ବୁଲିବାକୁ କିପରି ଲାଗିଥାଏ?
ଉତ୍ତର: ପାହାଡ଼ ଘେରା ସବୁଜ ବନାନୀ, ଝରଣାର କଳକଳ ନାଦ, ପକ୍ଷୀଙ୍କ କାକଳି ଏବଂ ସଫା ମୁକ୍ତ ବାୟୁ ମୋ ମନକୁ ଆହ୍ଲାଦିତ କରିଦେବ। ସହରୀ କୋଳାହଳରୁ ଦୂରରେ ଏହା ଏକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅନୁଭୂତି ଦେବ।
୭. ସଂଳାପ (କଥାବାର୍ତ୍ତା) ଲେଖ
(କ) ଲେଖକ ଏବଂ ଅଧ୍ୟାପକ ରଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଳ୍ପନିକ ସଂଳାପ:
ଲେଖକ: ଆପଣଙ୍କ ଏହି କରଞ୍ଜିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଧାରଣତଃ କୋଉ ମାସରେ ନାଚଗୀତ ଚାଲେ?
ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ: (ଆଖିବୁଜି ଭାବି) ଆଜ୍ଞା, ଏଠି ବର୍ଷସାରା ଋତୁ ଅନୁସାରେ ନାଚଗୀତ ଚାଲେ
। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରୁ ବାହୁଡ଼ା ଯାଏ ‘ଡମ୍କଚ୍’ ଚାଲେ । ଲେଖକ: ଆଉ ବାହୁଡ଼ା ପରେ?
ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ: ସେଠୁ ପୁଣି କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଯାଏ ‘ଅଙ୍ଗନାଇ’ ଆଉ ‘ଝୁମର’ ଚାଲେ
।
(ଖ) ଲେଖକ ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପର୍ବକୁ ନେଇ କାଳ୍ପନିକ ସଂଳାପ:
ଲେଖକ: ଏହି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କେବଳ ଆଦିବାସୀମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି?
ମୁଁ: ନା ଆଜ୍ଞା! ଏହାକୁ ଖାଲି ଆଦିବାସୀ ଅର୍ଥାତ୍ ହୋ, ମୁଣ୍ଡା, ଓରାଂମାନେ ପାଳନ୍ତି ନାହିଁ— ପାଳନ୍ତି ମଧ୍ୟ ମହାନ୍ତମାନେ
। ଲେଖକ: ସତରେ! ଏହା ତ ସାମାଜିକ ଏକତାର ଏକ ବଡ଼ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ।
୮. ‘ଟିଏ’ ଏବଂ ‘ମାନେ’ ର ପ୍ରୟୋଗ (ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ)
(୧) ଲୋକମାନେ ସାଧୁସନ୍ଥଙ୍କ ବାଣୀକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି।
୯. ଭାବନାକୁ ଚିହ୍ନିବା
(୧) “ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନେ ଏ ଜାଓ୍ବାକୁ ମନେ କରନ୍ତି ଅତି ପବିତ୍ର। ଗଭାରେ ଖୋଷନ୍ତି, ବାହୁରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ନାଚ କରୁଥାନ୍ତି।”
ଉତ୍ତର: ଶ୍ରଦ୍ଧା / ଆନନ୍ଦ
(୨) “ସେ ତାଳ ଆଉ ଧ୍ୱନି ଲୟରୁ ରାମନାମ ଶୁଣି ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।”
ଉତ୍ତର: ଶାନ୍ତି / ସନ୍ତୋଷ
(୩) “ଋତୁର ଗୁଣକୁ ନେଇ, ସମୟର ମୁଡ଼କୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ସଙ୍ଗୀତର ଆବଶ୍ୟକତା ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଜାଣି ନେଇ ପାରିଛି ନା କ’ଣ !”
ଉତ୍ତର: ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ
(୪) “ଏହାକୁ ଛଙ୍ଗୁଡ଼ିରେ ରଖି ଅତି ସୁନ୍ଦରଭାବେ ସଜାଇ ଦିଅନ୍ତି ବଣ ଫୁଲରେ– କାକୁଡ଼ି, ଜହ୍ନିଫୁଲର ଗଜରା ମାଳରେ।”
ଉତ୍ତର: ପ୍ରେମ / ଶ୍ରଦ୍ଧା
(୫) “ହଁ-ହଁ ଏ ପର୍ବ ମା’ କରେ ପୁଅ ପାଇଁ।”
ଉତ୍ତର: ଦୟା / କରୁଣା / ପ୍ରେମ
୧୦. କାଳ (ସମୟ)ର ପରିଚୟ
(୧) ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହୋଇଗଲା।
ଉତ୍ତର: ଅତୀତ
(୨) ରାତିରେ ମାଦଲ ଶୁଣିବେ।
ଉତ୍ତର: ଭବିଷ୍ୟତ
(୩) ପୂଜା କାକୁଡ଼ିକୁ ଧରି ଝିଅମାନେ ଉଠନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ବର୍ତ୍ତମାନ
(୪) ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପଡ଼ିବ ଜିତିଆ ପର୍ବ।
ଉତ୍ତର: ଭବିଷ୍ୟତ
(୫) ଅଧ୍ୟାପକ ରଥ ଆଖିବୁଜି ଭାବି ବସିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ବର୍ତ୍ତମାନ
(୬) ଯଦୁପତି ନଟବର ବାଟ ଓଗାଳିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତର: ବର୍ତ୍ତମାନ
୧୧. ପତ୍ର ରଚନା (ମିଳନ ଓ ନିଜସ୍ୱ ପତ୍ର)
(A) ପତ୍ରର ବିଶେଷତ୍ୱ ସହ ଉଦାହରଣର ଯୋଡ଼ି:
| କ୍ରମିକ | ପତ୍ରର ବିଶେଷତ୍ୱ | ଉଦାହରଣ |
| ୧ | ବ୍ୟକ୍ତିଭିତ୍ତିକ | ମୋତେ କରଞ୍ଜିଆର ସମାପ୍ତର ଲେଖିବାକୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଲାଗେ। |
| ୨ | ଯୋଗାଯୋଗ ଭିତ୍ତିକ | ‘ଆପଣଙ୍କ ସେଆଡ଼େ ସାଧାରଣତଃ କୋଉ ମାସରେ ନାଚଗୀତ ଚାଲେ?’ |
| ୩ | ସ୍ୱାଭାବିକ ଶୈଳୀ | କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣମୀଠୁଁ ବାହୁଡ଼ା (ରଥ) ଯାକେ ‘ଡମ୍କଚ୍’... |
| ୪ | ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭବର ବର୍ଣ୍ଣନା | ସମ୍ପାଦକ ମହୋଦୟ, ସତରେ ମୁଁ କରଞ୍ଜିଆରେ ରହିଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। |
| ୫ | ସମ୍ବୋଧନ ବା ଅଭିବାଦନ | ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ସମ୍ବାଦପତ୍ରର ସମ୍ପାଦକ ମହୋଦୟ / ମହାଶୟ! |
| ୬ | ସ୍ୱାକ୍ଷର | ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନାମ— |
| ୭ | ଉପସଂହାର / ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ | ମହାଶୟ! ଏହିସବୁ ପର୍ବ କେବଳ ଆଦିବାସୀମାନେ ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ... |
(B) ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ନିକଟକୁ ପତ୍ର:
ପ୍ରେରକ:
ଅମର କୁମାର ଦାସ
କଟକ, ଓଡ଼ିଶା
ତାରିଖ: ୨୪ ଜୁଲାଇ, ୨୦୨୬
ପ୍ରାପକ:
ମାନ୍ୟବର ସମ୍ପାଦକ ମହୋଦୟ,
‘ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦ’,
ଭୁବନେଶ୍ୱର।
ବିଷୟ: ଭ୍ରମଣକାଳୀନ ଅନୁଭୂତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ।
ମହାଶୟ,
ନିବେଦନ ଏହିକି ଯେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ବହୁପ୍ରଚାରିତ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ମୋର ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର କରଞ୍ଜିଆ ଭ୍ରମଣର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ପାଠକମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚାହେଁ
କରଞ୍ଜିଆର ସବୁଜ ପାହାଡ଼ି ଗାଁ ଏବଂ ସେଠାକାର ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତି ମୋତେ ବିମୋହିତ କରିଥିଲା
ଆଶାକରେ, ମୋର ଏହି ଅନୁଭୂତିଟିକୁ ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ରିକାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ ପାଠକମାନେ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଏହି ଲୋକସଂସ୍କୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେବେ।
ଇତି,
ଆପଣଙ୍କର ବିଶ୍ୱସ୍ତ,
ଅମର କୁମାର ଦାସ
୧୨. ଶବ୍ଦ ସହ ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ (‘ଡମ୍କଚ୍’ ଆଧାରିତ)
ଡମ୍କଚ୍ ନୃତ୍ୟ
ଡମ୍କଚ୍ ଗୀତ
ଡମ୍କଚ୍ ବାଦ୍ୟ
ଡମ୍କଚ୍ ଉତ୍ସବ
ଡମ୍କଚ୍ ପର୍ବ
ଡମ୍କଚ୍ ପରମ୍ପରା
୧୩. ଲେଖିବାର ଅନନ୍ୟ ଉପାୟ
(A) ପାଠରୁ ଦେଶଜ ଶବ୍ଦ:
ଗୋଲଗାଲ
କଳାମଚମଚ
ତୁଛେଇଁକି
ଛଙ୍ଗୁଡ଼ି
ଗଜରା
(B) ପାଠରୁ ସ୍ଥାନୀୟ/ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ଉଦାହରଣ:
"ଗୋମୁଲାକ୍ ଟୋଙ୍ଗରିମେ କା ମେଲା ଲାଗିଲା।"
"ଯଦୁପତି ନଟବର ନନ୍ଦ ଛେକଲେଇଁ ଡଗରେ।"
୧୪. ତୁମକଥା (ପାଠ୍ୟ ବହିର୍ଭୂତ)
(୧) ତୁମେ କେବେ ଏହିଭଳି ପବିତ୍ର ଧୁନ୍ (ସ୍ୱର) ଶୁଣିଛ କି? ଏହା ସମାଜର ଅନ୍ୟ ଧୁନ୍ମାନଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ?
ଉତ୍ତର: ହଁ, ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ, ସାନ୍ତାଳୀ ନୃତ୍ୟର ମାଦଲ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବଂଶୀ ସ୍ୱର ଶୁଣିଛି। ଏହି ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ଆଜିକାଲିର ଆଧୁନିକ ଉଚ୍ଚଶବ୍ଦ ବିଶିଷ୍ଟ ସଙ୍ଗୀତଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ଏଥିରେ କୌଣସି କୃତ୍ରିମତା ନଥାଏ; ଏହା ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦିଏ, ଆତ୍ମାକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ଭଗବତ୍ ସ୍ମରଣ କରାଏ।
(୨) ତୁମେ ଋତୁର ଗୁଣ ଓ ସମୟର ମୁଡ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଶୁଣିଛ କି? ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ତାଲିକା:
ଉତ୍ତର: ହଁ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ: ରଜ ଗୀତ (ସଜବାଜ ଓ ଦୋଳି ଗୀତ)
ବର୍ଷା ଋତୁ: ମେଘ ମଲ୍ହାର, କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଗୀତ
ଶରତ୍ ଋତୁ: କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଗୀତ, ଝୁମର
ବସନ୍ତ ଋତୁ: ବସନ୍ତ ରାଗ, ଫଗୁ/ଦୋଳ ଯାତ୍ରା ଗୀତ
(୩) ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି କିଛି ବାଦ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ବାଜିଲେ ଆପେ ଗୋଡ଼ ଉଠିଥାଏ, ତାହାର ତାଲିକା:
ଉତ୍ତର:
ମାଦଲ
ଢୋଲ
ନିଶାଣ / ମାଦଳି
ମାଦଲ ଓ ଚାଙ୍ଗୁ
ଜୋଡ଼ି ନାଗରା
0 Comments